چگونه می‌توان با الگوی چینی در آفریقا موفق بود؟

موفقیت چین در آفریقا صرفاً نتیجه ارزان بودن کالاهای چینی نیست، بلکه حاصل یک مدل جامع اقتصادی و تجاری است که در آن تجارت، سرمایه‌گذاری، تأمین مالی، زیرساخت، فناوری و دیپلماسی اقتصادی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. بررسی این مدل می‌تواند برای کشورهایی مانند ایران که به دنبال گسترش حضور اقتصادی خود در

همشهری آنلاین؛ قاره آفریقا در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت اقتصادی قدرت‌های جهانی تبدیل شده است. رشد جمعیت، نیاز گسترده به زیرساخت، توسعه شهرنشینی، منابع طبیعی فراوان و شکل‌گیری بازارهای مصرف جدید، آفریقا را به بازاری استراتژیک برای کشورهای مختلف تبدیل کرده است. در میان بازیگران خارجی، چین توانسته جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد آفریقا به دست آورد و از یک شریک تجاری ساده به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاران، پیمانکاران و بازیگران اقتصادی این قاره تبدیل شود.

موفقیت چین در آفریقا صرفاً نتیجه ارزان بودن کالاهای چینی نیست، بلکه حاصل یک مدل جامع اقتصادی و تجاری است که در آن تجارت، سرمایه‌گذاری، تأمین مالی، زیرساخت، فناوری و دیپلماسی اقتصادی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. بررسی این مدل می‌تواند برای کشورهایی مانند ایران که به دنبال گسترش حضور اقتصادی خود در آفریقا هستند، آموزنده باشد.

الگوی چینی؛ فراتر از صادرات کالا

یکی از مهم‌ترین دلایل موفقیت چین این است که این کشور تجارت را از سایر فعالیت‌های اقتصادی جدا نکرده است. شرکت چینی معمولاً تنها با هدف فروش یک محصول وارد بازار آفریقا نمی‌شود، بلکه تلاش می‌کند در یک زنجیره اقتصادی گسترده‌تر حضور داشته باشد. برای مثال، ساخت یک جاده، نیروگاه، راه‌آهن یا کارخانه می‌تواند زمینه حضور شرکت‌های چینی را در یک کشور آفریقایی فراهم کند. پس از اجرای پروژه، تجهیزات، ماشین‌آلات، خدمات فنی و قطعات مورد نیاز نیز غالباً از شبکه شرکت‌های چینی تأمین می‌شود و به دنبال آن، روابط تجاری گسترده‌تری شکل می‌گیرد. بنابراین می‌توان گفت یکی از روش های موفقیت چین در ورود تجاری و اقتصادی در قاره آفریقا به شرح ذیل می باشد:

زیرساخت ← سرمایه‌گذاری ← حضور شرکت‌ها ← تجارت ← ایجاد بازار ← توسعه روابط اقتصادی

اما نکته ای که نباید فراموش کرد این واقعیت است که حضور چین در آفریقا بسیار گسترده تر و متنوع تر از شیوه بالا است. در حقیقت مجموعه ای از عوامل و عناصر سیاسی ، بسته کامل اقتصادی و حتی فرهنگی در موفقیت و نفوذ چین در قاره آفریقا دخیل می باشد. سیاست دولتی ، دیپلماسی ، فعالیت سفارتخانه ای، شناخت بازار، ایجاد شبکه تجاری، برگزاری همایش ها و نشست های معرفی ظرفیت های آفریقا و ظرفیت های بخش های دولتی و خصوصی چین به طرف های آفریقایی، حضور پیمانکاران، شرکت های دولتی و خصوصی توانمند در بازار آفریقا، انتقال فنآوری و بومی سازی آن در کشور هدف، حضور پر رنگ بانک های چینی و تامین مالی طرح ها، طراحی افق زمانی بلند مدت برای کار تجاری در کشور هدف و غیره همه این عوامل و برنامه ریزی ها در موفقیت چین موثر بوده است

این رویکرد موجب شده است که چین تنها یک فروشنده کالا نباشد، بلکه در بسیاری از کشورهای آفریقایی به بخشی از ساختار اقتصادی ان کشور تبدیل شود.

اهمیت تأمین مالی

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های مدل چین، توجه جدی به مسئله تأمین مالی است. بسیاری از کشورهای آفریقایی به سرمایه کافی برای اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی دسترسی ندارند. چین در موارد مختلف تلاش کرده است تأمین مالی، پیمانکار، تجهیزات و اجرای پروژه را در قالب یک بسته اقتصادی ارائه کند. این روش برای کشورهای آفریقایی جذاب است؛ زیرا دولت یا شرکت آفریقایی می‌تواند به جای مذاکره جداگانه با چند مجموعه برای دریافت منابع مالی، انتخاب پیمانکار، خرید تجهیزات و اجرای پروژه، با یک مجموعه اقتصادی نسبتاً یکپارچه همکاری کند. از این منظر، تأمین مالی یکی از مهم‌ترین ابزارهای گسترش تجارت چین در آفریقاست. کشوری که فقط محصول خود را برای فروش عرضه کند، در بسیاری از پروژه‌های بزرگ قدرت رقابت با کشوری که هم‌زمان سرمایه، فناوری و اجرای پروژه را ارائه می‌دهد، نخواهد داشت.

شناخت بازار آفریقا

عامل دیگر موفقیت چین، شناخت دقیق بازار آفریقاست. شرکت‌های چینی بخش بزرگی از محصولات خود را متناسب با قدرت خرید و نیازهای واقعی مردم آفریقا تولید و عرضه می‌کنند. ماشین‌آلات، موتورسیکلت، خودرو و قطعات، تجهیزات ساختمانی، تلفن همراه، لوازم الکترونیکی، تجهیزات کشاورزی، پنل‌های خورشیدی و کالاهای مصرفی از جمله حوزه‌هایی هستند که شرکت‌های چینی در آنها حضور گسترده‌ای پیدا کرده‌اند. نکته مهم این است که چین تلاش کرده است فقط بازار مصرف طبقه ثروتمند را هدف قرار ندهد، بلکه بازار انبوه و رو به رشد آفریقا را نیز در اختیار بگیرد. همین نگاه باعث شده است حجم زیادی از کالاهای چینی وارد زندگی روزمره مردم آفریقا شود.

حضور محلی؛ رمز ایجاد اعتماد

یکی دیگری از ویژگی‌های مدل چینی، ایجاد حضور فیزیکی در بازار آفریقاست. شرکت‌های چینی در بسیاری از کشورهای آفریقایی تنها از طریق صادرات از چین فعالیت نمی‌کنند، بلکه دفاتر تجاری، انبار، کارخانه، مراکز خدماتی و شبکه توزیع ایجاد کرده‌اند و از نیروی انسانی محلی استفاده می‌کنند. این حضور محلی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجارت در آفریقا تا حد زیادی بر روابط، اعتماد و شناخت بازار متکی است. شرکتی که در بازار حضور دائمی داشته باشد، بهتر می‌تواند نیاز مشتریان، ساختار اداری، فرهنگ تجاری و فرصت‌های جدید را شناسایی کند. به همین دلیل، موفقیت چین را نمی‌توان تنها با حجم صادرات آن توضیح داد؛ شبکه انسانی و تجاری
جعفری: ایجادشده توسط شرکت‌های چینی نیز بخش مهمی از این موفقیت است.

پیوند تجارت و دیپلماسی اقتصادی

چین همچنین تجارت را از سیاست خارجی و دیپلماسی اقتصادی جدا نکرده است. روابط سیاسی و اقتصادی میان دولت‌ها می‌تواند زمینه ورود شرکت‌ها، اجرای پروژه‌ها و توسعه سرمایه‌گذاری را فراهم کند. در این مدل، دیپلماسی اقتصادی نقش تسهیل‌کننده دارد. توافق دولتی می‌تواند زمینه اجرای یک پروژه را فراهم کند؛ پروژه باعث ورود شرکت‌های چینی شود و حضور شرکت‌ها نیز به افزایش تجارت و سرمایه‌گذاری منجر شود. در نتیجه، دیپلماسی اقتصادی، تجارت و سرمایه‌گذاری در یک چرخه متقابل قرار می‌گیرند.

نگاه بلندمدت چین به آفریقا

چین آفریقا را صرفاً یک بازار برای فروش کالا نمی‌بیند، بلکه آن را بخشی از آینده اقتصاد جهانی می‌داند. منابع طبیعی، مواد معدنی حیاتی، انرژی، بازار مصرف، کشاورزی و جمعیت جوان آفریقا، اهمیت این قاره را در دهه‌های آینده افزایش خواهد داد. بنابراین شرکت‌های چینی در بسیاری از موارد با نگاه کوتاه‌مدت وارد بازار نمی‌شوند. هدف اصلی ایجاد موقعیت اقتصادی پایدار و حضور بلندمدت است. ممکن است یک پروژه در کوتاه‌مدت سود بسیار بالایی نداشته باشد، اما بتواند زمینه حضور یک شرکت در بازار و ایجاد فرصت‌های تجاری متعدد در سال‌های آینده را فراهم کند.

درس‌های الگوی چینی برای ایران

تجربه چین نشان می‌دهد که ایران برای افزایش حضور اقتصادی در آفریقا نباید صرفاً به صادرات کالا فکر کند. صادرات زمانی می‌تواند پایدار شود که با سرمایه‌گذاری، خدمات فنی و مهندسی، تأمین مالی، ایجاد شبکه توزیع و حضور محلی همراه باشد. ایران در زمینه‌هایی مانند مصالح ساختمانی، سیمان، پتروشیمی، مواد غذایی، دارو، تجهیزات صنعتی، کشاورزی و خدمات فنی و مهندسی دارای ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در بازارهای آفریقایی مورد استفاده قرار گیرد. اما برای تبدیل این ظرفیت‌ها به تجارت پایدار، لازم است یک مدل جدید طراحی شود؛ مدلی که در آن شرکت ایرانی تنها فروشنده نباشد، بلکه بتواند به شریک اقتصادی طرف آفریقایی تبدیل شود. برای مثال، در یک پروژه ساختمانی در آفریقا، شرکت ایرانی می‌تواند به جای فروش صرف سیمان یا تجهیزات، مجموعه‌ای از تأمین کالا، انتقال فناوری، خدمات فنی، آموزش نیروی محلی و حتی مشارکت در سرمایه‌گذاری را ارائه کند. چنین مدلی ارزش افزوده بسیار بیشتری نسبت به صادرات سنتی ایجاد خواهد کرد.

جمع بندی ونتیجه‌گیری

موفقیت چین در آفریقا صرفاحاصل یک عامل منفرد نیست، بلکه نتیجه ایجاد یک اکوسیستم اقتصادی منسجم است. چین توانسته سرمایه، زیرساخت، فناوری، تولید، صادرات، خدمات، شرکت‌های محلی و دیپلماسی اقتصادی را در یک زنجیره قرار دهد. درس اصلی برای ایران این است که حضور موفق در آفریقا نباید بر پایه فروش مقطعی کالا بنا شود. ایران برای رقابت در این بازار به یک رویکرد بلندمدت نیاز دارد که در آن تجارت، سرمایه‌گذاری، تأمین مالی، خدمات فنی و مهندسی، شبکه‌سازی محلی و دیپلماسی اقتصادی در کنار یکدیگر قرار گیرند. به بیان ساده، راز موفقیت چین این نیست که فقط کالاهای بیشتری به آفریقا می‌فروشد؛ بلکه این است که در اقتصاد آفریقا حضور ایجاد کرده است. بنابراین اگر ایران بخواهد از روش چینی برای توسعه حضور اقتصادی خود در آفریقا استفاده کند، هدف نباید صرفاً «صادرات بیشتر» باشد، بلکه باید ایجاد جایگاه اقتصادی پایدار در بازار آفریقا باشد؛ جایگاهی که از طریق سرمایه‌گذاری، شراکت با فعالان محلی و ارائه یک بسته کامل اقتصادی ایجاد می‌شود.

رسول جعفری

کارشناس ارشد آفریقا

کد خبر 1070396

• حمله ارتش آمریکا به یک شناور؛ ۴ نفر کشته شدند

• فوری | ترامپ گزینه‌های حمله را بررسی کرد | بازگشت ناگهانی به کاخ سفید

• افشاگری تکان‌دهنده؛ کدام کشور از ترامپ خواسته جنگ با ایران را طولانی کند؟ | راز رشوه ۲ میلیارد دلاری به داماد ترامپ

• ترامپ: ممکن است به‌زودی اتفاق بزرگی درباره ایران رخ دهد!

• فوری؛ بازگشت ناگهانی ترامپ به کاخ سفید | پس از هشدار به شهروندان صورت گرفت

• ابعاد حمله ایران به مقر تاکتیکی آمریکا | شبکه CBS:‌یک سلاح ایرانی مرکز عملیات آمریکا را درهم کوبید + فیلم

• ناپدید شدن عجیب محموله قطعات جنگنده F ۳۵ | فناوری فوق سری این جنگنده اگر لو برود تبدیل به اتوبوس هوایی می شود!

• مهم‌تر از این سه کلیدواژه در کشور نداریم | دشمن ما شکست خورده است و با آبروریزی تمام باید منطقه را ترک کند

• نتانیاهو سفر آمریکا را کوتاه کرد؛ پشت پرده لغو دیدار مهم | دیدار با ترامپ هم در ابهام

• آخرین وضعیت پرسپولیس | از شایعه جدایی عمری تا بازگشت سرخپوشان به تمرینات

• سورگی: از رقابت با مهاجمان تیم ملی نمی‌ترسم/ پرسپولیس مثل یک دانشگاه بود

• بهترین زمان برای فریز تخمک چه سنی است؟ هزینه آن چقدر است؟

• واشقانی: نوید محمدزاده دلش می خواست پرچم فلسطین را بپوشد، مردم نباید او را تکه پاره می کردند…| ببینید

• آزمون صندوق سرمایه گذاری ارزی | صندوق ارزی چطور کار می کند؟

• آماده شدن طرح ایران برای پاسخ سنگین و غافلگیرکننده به حملات | سطح آمادگی نظامی ایران به بالاترین حد رسیده است

• برای سربازی به فجرسپاسی نمی‌روم | فوتبالم را در پرسپولیس تمام می‌کنم

• فوری؛ تهدید تند و بی‌سابقه: ترکیه و پاکستان دخالت کنند آن‌ها را هم مانند عربستان ادب خواهیم کرد!

• آقای بازیگر در آستانه ۸۰ سالگی: روزی ۴۰ تا چای با دویست قند می‌خورم و هیچ مریضی ندارم

• خلبان ایرانی اف‌۱۴؛ خلبان آمریکایی یا سرعت نمی‌فهمد یا ارتفاع | نظر متفاوت درباره برتری قدرت هوایی

• نگهداری گیاه پتوس در منزل ؛ برای رشد گل پتوس چی خوبه؟

• استقلال رسماً سراغ گزینه پرسپولیس رفت | آغاز مذاکره جدی برای انتقال در نیم فصل

• فوری| آغاز حملات؛ انفجارهای شدید عربستان را لراند

• اشتباه ساده‌ای که کارت سوختتان را از کار می‌اندازد

• خبر خواهر امیر نوری از وضعیت برادرش در بیمارستان